Medisch gezien is overgewicht een gewicht dat boven het gezonde gemiddelde gewicht voor leeftijd, lengte en geslacht ligt. Je bent te dik, heet het dan. Of te kort, zoals de betrokkenen het zelf ook wel noemen. Lange mensen mogen gemiddeld meer wegen dan kortere mensen, mannen wat meer dan vrouwen, en ouderen wat meer dan jongeren. Vetzucht is een extreme vorm van overgewicht, die vaker voorkomt naarmate men ouder is. Zeven procent van de Nederlanders heeft vetzucht (obesitas). Het Europees gemiddelde is vijf procent vetzuchtigen.
Nederland laat dus een ongezonde ontwikkeling zien. Vetzucht verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden. Onderzoek wijst uit dat hart- en vaatziekten, ouderdomssuikerziekte, beroertes en hartinfarcten duidelijk meer voorkomen bij mensen met (ernstig) overgewicht. Maar ook de kans op sommige vormen van kanker neemt toe bij een stijgend overgewicht.
Als maat voor (over)gewicht wordt gehanteerd de Body Mass Index (BMI) of Quetelet Index (QI – spreek uit ‘keetelee index’). Dit is het aantal kilo’s lichaamsgewicht per vierkante meter lichaamsoppervlak. De Quetelet Index geldt voor mannen en vrouwen vanaf 20 jaar, en wordt als volgt berekend: Quetelet Index = aantal kilo’s lichaamsgewicht: (lengte x lengte), waarbij je de lengte in meters meet. Een voorbeeld: persoon X weegt 60 kg en heeft een lengte van 1.70 meter. De QI is dan: 60 : (1.70 x 1.70) = 20,76.
Hoe reken je de BMI uit?
De BMI wordt berekend door het gewicht in kilogram te delen door het kwadraat van de lengte in meter (kg/m²).
Formule BMI = gewicht (in kg) / (lengte in m)²
Wat zijn de gevolgen van overgewicht?
Overgewicht is een syndroom waarbij er sprake is van te veel vetweefsel in het lichaam. Overgewicht ontstaat als het lichaam meer voedingsstoffen binnenkrijgt dan nodig is voor de maximale energiebehoefte. De noodzakelijke hoeveelheid energie wordt uit de voedingsstoffen gehaald en verbrand. Het overschot slaat je lichaam op als reservevoorraad in de vorm van vet. Bij vrouwen gaat dat vet vooral op de heupen zitten, bij mannen ter hoogte van de buik. Vetstapeling rond de buik geeft meer risico op hart- en vaatziekten; bij mannen met overgewicht is dit risico daardoor vergroot. In Nederland heeft 1 op de 3 mensen last van overgewicht. Andere namen voor overgewicht zijn obesitas, adipositas of vetzucht.
Of je overgewicht hebt wordt bepaald aan de hand van je lichaamsgewicht. Het lichaamsgewicht wordt vergeleken met het ‘normale’ of ‘ideale’ gewicht van iemand van hetzelfde geslacht met een vergelijkbare lichaamsbouw en leeftijd. Als het gewicht meer dan 20% boven de norm ligt, spreekt men van overgewicht.
Een andere methode om overgewicht vast te stellen, is de Quetelet-index, ook wel Body-Mass Index genoemd. Om deze index te bereken deel je je gewicht in kilo's door het kwadraat van je lengte in meter. Als de BMI tussen de 20 en 25 ligt, wordt dit als normaal beschouwd. Ligt de index tussen de 25 en 30, dan spreekt men van matige obesitas. Bij een index van boven de 30 is er sprake van ernstige obesitas.
Overgewicht geeft meestal niet direct aanleiding tot ernstige klachten. Wel hebben mensen met overgewicht vaker last van minderwaardigheidsgevoelens. Anders ligt dit bij extreme obesitas. Mensen met veel overgewicht ervaren hun overgewicht vaak als heel onaangenaam. Bovendien zorgen de extra kilo's voor een zware belasting van het lichaam, wat zelfs kan leiden tot ademhalingsstoornissen (pickwick-syndroom). Overgewicht kan ook een verergerende factor zijn bij andere aandoeningen, zoals longemfyseem, suikerziekte (diabetes mellitus, met name type 2), hyperlipidemie (te veel vetten in het lichaam), hyperinsulinisme (te veel insuline), hoge bloeddruk, aderverkalking (atherosclerose), galsteenziekte (cholelithiasis), slijtage van gewrichten (artrose) en hartfalen (decompensatio cordis).
Overgewicht kan worden veroorzaakt door eetgewoontes, psychische factoren (bijvoorbeeld frustraties), regelmatig alcoholgebruik en afwisseling van periodes waarin iemand weinig en juist heel veel lichamelijke inspanning levert. Ook zijn er aanwijzingen dat dikkere mensen een efficiëntere energiehuishouding hebben, waardoor ze minder calorieën nodig hebben.
Heel soms wordt obesitas veroorzaakt door afwijkingen van de hypothalamus (een gebied in de hersenen) of door een teveel aan insuline in het lichaam. Obesitas is geen gevolg van een verborgen schildklierafwijking. Het gebruik van antidepressiva kan ook leiden tot overgewicht.